• Architektura sakralna

• Architektura a modlitwa (artykuł)

• Architektura obiektu sakralnego na przykładzie rozbudowy klasztoru

• Wnętrze kościoła katolickiego

Jak zaprojektować przestrzeń sakralną, która odrywa myśl od spraw ziemskich, kieruje ją ku Bogu, a jednocześnie stwarza miejsce jednoczenia się wspólnoty wiernych? Na to pytanie nie ma do tej pory jasnej i precyzyjnej odpowiedzi. Sacrum jest trudne do zdefiniowania, a jeszcze trudniejsze do stworzenia.

W mojej pracy staram się połączyć zewnętrzną formę kościoła z jego wnętrzem oraz obrazem, na którym skupiają się wzrok i myśli wiernych.

←  Kliknij na obrazek obok, aby przejść do opisu projektu

Ikona Zwiastowania NMP wykonana dla Klasztoru Zwiastwania w Biskupowie przez Julitę Jaśkiewicz - Macek.
Ikona znajduje się przy wejściu do kaplicy.

Projekt rozbudowy klasztoru Zwiastowania Ojców Benedyktynów w Biskupowie

Stan obecny rozbudowy klasztoru Zwiastowania

Wnętrza: refektarz i kuchnia oraz widok z wieży kościoła.

Klasztor w Biskupowie jest dobudową nowego obiektu do zabytkowego zespołu klasztornego. Myślą przewodnią projektu było zachowanie charakteru całości zespołu tak aby część nowa nie konkurowała z istniejącymi budynkami, przeciwnie była ukryta, maksymalnie wtopiona w krajobraz i istniejący już układ.

Forma nowego budynku nawiązuje do zabytkowego klasztoru zarówno kształtem dachu jak i formą szczytu zabudowy. Całość jest tak zaprojektowana aby zabudowania współczesne nie były widoczne od strony elewacji frontowej, pozostawiając nienaruszoną jej ciekawą formę architektoniczną.

W rzucie zabudowania klasztorne tworzą dziedziniec o nierównych lekko rozchylonych pierzejach, jedną stroną otwarty na zabytkowy kościół stojący opodal, stwarzając wrażenie obejmowania, wciągania kościoła w obręb klasztoru.

W czasie soborowej odnowy liturgicznej zwrócono uwagę na to, że wnętrze jest bardziej istotne dla kościoła niż jego forma zewnętrzna. Wyposażenie i organizacja przestrzeni kościelnej ma zasadniczy wpływ na liturgię i odczucia wiernych.

Można wymienić cztery zasadnicze cechy, które powinno posiadać wnętrze sakralne: wyrazistość, prawdziwość, powściągliwość i funkcjonalność. Na czym one polegają:

1. Wyrazistość

Wnętrze powinno być tak zaprojektowane, aby wchodząc doń od razu uwaga była skierowana na to co najważniejsze, a więc na ołtarz, tabernakulum i krzyż. Formy architektoniczne i elementy plastyczne powinny pomagać wiernym w uczestniczeniu w świętych obrzędach i ich rozumieniu. Znaki i symbole religijne muszą być łatwo przez nich odczytywane. Oprócz ustawienia ołtarzy, tabernakulum i pulpitu dotyczy to odpowiedniego oświetlenia i akustyki. Jeśli w kościele są kaplice boczne, to powinny być one podporządkowane ołtarzowi głównemu. Dobrze jest gdy na wyeksponowanym miejscu znajduje się krzyż z wizerunkiem Chrystusa, a strefa Słowa Bożego jest wysunięta w stronę wiernych. Obraz lub rzeźba powinna podkreślać rolę ołtarza. W prawidłowo zakomponowanym wnętrzu nie ma natłoku aniołów czy świętych, lecz koncentracja na wybranej treści czy przedstawieniu ikonograficznym.

2. Prawdziwość

Ja jestem drogą prawdą i życiem, mówi Chrystus. Prawda jest tak ważna w chrześcijaństwie. Czym jest prawda w architekturze? Oszczędne środki wyrazu i prostota, to język człowieka naszych czasów. Dekoracyjność i przeładowanie sugerują zamiar ukrycia czegoś. Przepych kościoła w ubogich dzielnicach jest nieprawdą, ale również zaniedbany kościół w dzielnicy bogatej świadczy niepochlebnie o jej parafianach. Prawda w architekturze to również prawda użytych materiałów. Wszelkie podróbki, materiały tanie, które udają coś innego, bardziej szlachetnego są w kościele niedopuszczalne. Sacrum wymaga materiałów szlachetnych, naturalnych, nie zawsze są to materiały najdroższe.

3. Prostota

Prawdziwość prowadzi do prostoty, a prostota do pokory. Prostota odnosi się do formy i do użytego materiału. Formy uproszczone bez zbędnych ozdób, bardzo bliskie sztuce współczesnej, skromne, nie rozpraszają, nie pobudzają wyobraźni. Pięknie zaprojektowane rzeźbiarskie formy przestrzenne skupiające uwagę na tej jednej, najważniejszej w kościele sprawie, na krzyżu lub ołtarzu dają poczucie harmonii, spokoju i pewności, przeczucie wielkości Stwórcy oraz Jego tajemnicy. Pokora, z którą zbliżamy się do Boga wymaga powściągliwości zarówno w słowach jak i w dekoracji. Prostota i powściągliwość kościoła daje wytchnienie człowiekowi współczesnemu bombardowanemu agresywnymi obrazami medialnymi.

4. Funkcjonalność

Wyposażenie wnętrza kościoła musi być przede wszystkim celowe. Przedmioty i ozdoby nie mogą być tam umieszczane w nadmiarze i bez powiązania ze sobą. Nie znaczy to, że wnętrze ma być puste. Kościół to przestrzeń zamieszkała. Wchodząc do domu Bożego dobrze jest odczuć powiew boskości, ale też uświadomić sobie, że jest to miejsce zgromadzenia religijnego. Umieszczając jakąś ozdobę w kościele należy się zastanowić, jaką funkcję będzie ona pełniła, czy jest potrzebna? Z niektórych kościołów dobrze by było usunąć przedmioty, które nie pełnią już żadnej funkcji i pozostają tam tylko zwyczajowo, często szpecąc wnętrze.

Kaplica na Międzynarodowym Lotnisku Okęcie w Warszawie,
proj. dr inż. M. J. Jaśkiewicz-Macek

Kaplica jest usytuowana w strefie odlotów, dostępna tylko dla pasażerów po odprawie granicznej. Znajduje się w małym wygospodarowanym pomieszczeniu o pow. 44 m. Elementy wyposażenia kaplicy choć bardzo proste i niewielkich rozmiarów są wykonane z kamienia, postumenty z czerwonego piaskowca, blaty z białego marmuru. Materiały te nadają kaplicy szlachetny
i poważny nastrój.

Oratorium Ruchu Focolari w Trzciance koło Wilgi

Oratorium znajdujące się w małym pomieszczeniu jest miejscem modlitwy dla niewielkiej wspólnoty. Czasami w miejscu tym jest odprawiana Msza św.
W tym celu został zaprojektowany mały ołtarz, rzeźbiony w naturalnym głazie narzutowym z wbudowanym wewnątrz tabernakulum.
Ołtarz projektowany przez dr inż. arch. Julitę Jaśkiewicz-Macek, wykonany przy współpracy rzeźbiarki Beaty Czapskiej sprzyja kontemplacji i jest skałą schronienia dla wspólnoty.

Elementy przestrzeni
otoczenia ołtarza

Projektowała:
Dr inż. arch. M. Julita Jaśkiewicz-Macek

Ołtarz

Pulpit

Tabernakulum

Podkowa Leśna, kościół św. Krzysztofa.
• Chrzcielnica projektu inż. Janusza Tofila,
rzeźbiona przez Wojciecha Kałę.
• Ikona Chrztu Pańskiego
- M. Julita Jaśkiewicz-Macek